'Politiek haalt tempo uit energietransitie': klimaatdoelen praktisch onhaalbaar
Het is voor het eerst dat onderzoekers naar die wat verdere toekomst hebben gekeken. De KEV is een belangrijk overzichtsrapport dat eens per jaar door meerdere instituten wordt samengesteld.
In plaats van 90 procent minder uitstoot van broeikasgassen in 2040, zoals de Europese Commissie wil, komt Nederland uit op zo’n 60 procent (57 tot 68 procent). Dit kan nog wat meer worden, als sommige plannen die nog niet vaststaan wel worden uitgevoerd, maar ook dan komt het doel niet binnen bereik. "Politieke impasses hebben het tempo uit de energietransitie gehaald", schrijven de onderzoekers in hun rapport.
Nog twee-derde van de opgave
Ook al zijn er in Nederland veel windmolens, zonnepanelen en elektrische auto’s bijgekomen, toch is er nog veel méér nodig om in 2050 klimaatneutraal te kunnen worden. Vorig jaar werd al geconstateerd dat veel klimaatbeleid door het vorige kabinet werd 'afgeschaft, afgezwakt of teruggedraaid'.
De uitstoot is in Nederland sinds 1990 met ongeveer een derde gedaald. Maar wat in 35 jaar dus voor een derde is gelukt, zal in de resterende 25 jaar met tweederde moeten gebeuren. En dat is een 'opgave van formaat', signaleert het rapport, waarvoor vergaand extra beleid nodig is.
KEV is belangrijk instrument
De Klimaat- en Energieverkenning is het belangrijkste instrument om te achterhalen hoe Nederland ervoor staat met de klimaatdoelen. Er wordt aan gewerkt door het Planbureau voor de Leefomgeving, RIVM, CBS en TNO. Ook de Wageningen Universiteit en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland dragen eraan bij.
Het niet halen van de doelen is niet alleen problematisch voor het klimaat. Ook blijft ons land hierdoor zeer afhankelijk van het buitenland voor energie. Bijna 80 procent van onze energie wordt geïmporteerd, vooral in de vorm van olie en gas.
Uitstoot neemt niet af
De onderzoekers signaleren dat de geraamde uitstoot van broeikasgassen in 2030 al drie jaar op rij niet verder afneemt. Dat komt door zwalkend beleid van de politiek.
Zo was de (hybride) warmtepomp eerst wel verplicht, toen weer niet, nu mogelijk weer wel. Ook de ambities met windmolens op zee of rekeningrijden werden keer op keer bijgesteld.
Gevolg van politieke keuzes
"Er is een heel erg groot gat", zegt directeur Marko Hekkert van het PBL tegen RTL Nieuws. Een gat tussen de ambities aan de ene kant en wat het kabinet realiseert aan de andere kant. "Er is een groot beleidspakket nodig. Want anders zien we klimaatneutraliteit in 2050 echt niet gebeuren."
Tegelijkertijd valt zeker niet alles het huidige kabinet van premier Jetten aan te rekenen, denkt hij. "Dit kabinet is net begonnen, neemt maatregelen die repareren wat het vorige kabinet heeft afgezwakt. Dus wat we nu zien, is vooral het gevolg van beleid vorige kabinetten."
Energieprijzen gaan nog veel verder omhoog: 'Niet verduurzamen kost je geld'
Opvallend zijn overigens de grote verschillen in uitstoot, kijkend naar verschillende sectoren. Zo zullen in de mobiliteitssector elektrische auto’s voor een forse uitstootdaling gaan zorgen. Een stekkerauto verbruikt ongeveer twee derde minder energie dan een benzineauto. Ook zal het energieverbruik in de industrie vermoedelijk flink gaan dalen.
Groei van datacenters
Maar waar de uitstoot door woningen eveneens daalt, door bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen, wordt dit weer voor een groot deel teniet gedaan door de groei van datacenters, en doordat de luchtvaart toeneemt. Over het geheel genomen is de boodschap volgens Hekkert zorgelijker dan de afgelopen jaren.
Dat komt ook doordat, voor het eerst tien jaar, verder in de toekomst is gekeken, naar 2040. "De kloof die dan ontstaat, die had ik zelf niet verwacht, zo’n enorme kloof tussen de ambities aan de ene kant, en waar wij denken dat het op uit gaat komen aan de andere kant."
Over de grote stroomvraag van datacenters maakten we eerder deze video:
Intussen heeft Nederland afgelopen zomer wel een voorproefje gehad van de impact van klimaatverandering. De hitte, droogte en de grote oversterfte. "Het raakt mensen op een harde manier", zegt de PBL-directeur.
Energie van eigen bodem goedkoper
Tegelijkertijd realiseert hij zich dat mensen zich grote zorgen maken over hun energierekening. "Terwijl energie van eigen bodem goedkoper is, en minder gevoelig maakt voor allerlei prijsschokken." De onderzoekers hopen dat het kabinet zo snel mogelijk aanvullende klimaatmaatregelen neemt.
Het doel is volgens Hekkert om daarmee "de energietransitie weer op gang te krijgen en de stagnatie op te heffen." Het kabinet heeft al laten weten volgend voorjaar met extra beleid te zullen komen.