Laden

Editie NL

Hoe herken je een psychopaat? (En hoe ga je met zo iemand om?)

Editie NL··Aangepast: 
Willem Holleeder was de knuffelcrimineel van Nederland. Maar zijn kalme televisievoorkomen blijkt vooral gespeeld. In geluidsfragmenten bedreigt hij zijn eigen familie met de dood. Is hij een psychopaat? En hoe ga je daar eigenlijk mee om, met psychopaten? Dossier liquidatiezaak holleeder
© ANP Hoe herken je een psychopaat? (En hoe ga je met zo iemand om?)

Op televisie is Holleeder een rustige man, in opnames die zijn zus maakte een doorgeslagen gek. "Je ziet aan de fragmenten van Holleeder dat hij een rol speelt", zegt Corine de Ruiter, hoogleraar Forensische psychologie. "Dat is een klassiek voorbeeld van psychopatisch gedrag."

De hoogleraar gaat niet zo ver dat ze hem een psychopaat noemt. Maar, zegt De Ruiter: "Je ziet bij dit type mensen dat zij een januskop hebben. Ze hebben twee gezichten. Dat is ook de reden dat heel vaak slachtoffers niet worden geloofd, niet door rechters en niet door hun familie." Volgens De Ruiter is dat een groot probleem in Nederland. "We moeten ons best doen om psychopathie beter te herkennen."

ZIE OOK: Wat zei Willem Holleeder? Negen angstaanjagende fragmenten

Ook auteur Jan Storms zegt dat psychopathie vaak niet herkend wordt. Storms waarschuwt in zijn boek voor relaties met iemand met een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Volgens hem zijn psychopaten volstrekt onbetrouwbaar. "Alles staat in het teken van zijn of haar eigen gewin en waarheid. Een psychopaat liegt en bedriegt."

Waaraan herken je een psychopaat? Volgens het Fonds Psychische Gezondheid zijn er enkele symptomen van een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Het gaat om een gedragspatroon met drie of meer van de volgende kenmerken. Met als kanttekening dat een diagnose natuurlijk alleen door een psycholoog of psychiater kan worden vastgesteld.

Symptomen psychopathie

  • De persoon is niet in staat zich aan te passen aan sociale normen over wat volgens de wet is toegestaan. Dit blijkt uit het herhaaldelijk komen tot daden die een reden zijn voor aanhouding.
  • Onbetrouwbaarheid is kenmerkend voor de persoon; dit blijkt uit herhaaldelijk liegen, gebruik van schuilnamen, of het duperen van anderen voor persoonlijk profijt of plezier.
  • Impulsiviteit of niet vooruit kunnen plannen.
  • Prikkelbaarheid en agressiviteit, zoals blijkt uit herhaaldelijke vechtpartijen of geweldpleging.
  • Roekeloze onverschilligheid voor de veiligheid van zichzelf of anderen.
  • De persoon vertoont continu onverantwoordelijk gedrag. Dit blijkt uit een terugkerend onvermogen om zich op het werk consistent te gedragen of financiële verplichtingen na te komen.
  • Berouw ontbreekt bij de persoon; dit blijkt uit onverschilligheid nadat hij of zij iemand pijn heeft gedaan, slecht heeft behandeld of bestolen, of het rationaliseren van dit gedrag.

Bron: Fonds Psychische Gezondheid

Zo herken je een psychopaat dus. Maar wat als je vermoedt dat iemand in je omgeving een antisociale persoonlijkheidsstoornis heeft - hoe ga je met zo iemand om?

Storms raadt mensen aan op hun eigen intuïtie te vertrouwen, en om als je vermoedens hebt niet een strijd aan te gaan met een potentiële psychopaat, maar hem of haar uit de weg te gaan. "Op het moment dat je beseft dat iemand in je omgeving psychopathische karaktertrekken heeft, moet je meteen ophouden met ook maar één woord te geloven."

Dat geldt voor zowel positieve opmerkingen als voor negatieve, zei Storms in een eerder interview, want beide kunnen een manier zijn om je te manipuleren, je vertrouwen te winnen en je eigenwaarde te ondermijnen. 

 

Deel artikel

Onderdeel van dossier

Liquidatiezaak Holleeder

Meer van het dossier 'Liquidatiezaak Holleeder'